|
İNSAN HAKLARI EVRENSEL
BEYANNAMESİ
İnsanlık ailesinin tüm üyelerinin niteliğinde bulunan
onurunu ve eşit ve ayrılmaz haklarını tanımanın dünyada
özgürlük, adalet ve barışın temeli olduğunu,
İnsanın zorbalık ve baskıya karşı son bir yol olarak
ayaklanmaya başvurmak zorunda bırakılmaması için İnsan
haklarının hukuk düzeniyle korunması gerektiğini,
Uluslar arasında dostça ilişkileri geliştirmeyi
özendirmenin temeli olduğunu,
Birleşmiş Milletler halklarının Birleşmiş Milletler
Antlaşmasında te-mel insan haklarına, insan kişiliğinin
onur ve değerine, erkeklerle kadınların hak eşitliğine
olan inancını yeniden belirttiğini ve daha geniş bir
özgürlük içinde toplumsal gelişme ve daha iyi bir yaşam
düzeyi sağlamaya karar vermiş olduğunu,
Üye
Devletlerin Birleşmiş Milletlerle işbirliği içinde,
insan haklarının ve temel özgürlüklerin evrensel olarak
saygı görüp gözetilmesini sağlamayı yükümlendiklerini,
Bu
hak ve özgürlükler konusunda ortak bir anlayış
oluşturmanın bu yükümlülüğün tam olarak gerçekleşmesi
için büyük önem taşıdığını gözönüne alarak,
Genel Kurul,
Toplumun her bireyi ve her organının bu Bildirgeyi
sürekli olarak gözönünde bulundurarak eğitim ve öğretim
yoluyla bu hak ve özgürlüklere saygıyı geliştirmeye ve
ulusal ve uluslararası geliştirici önlemlerle gerek üye
Devlet halkları, gerekse bu Devletlerin yargı yetkisi
içindeki ülkele-rin halkları arasında bu hak ve
özgürlüklerin evrensel ve etkin biçimde tanınıp
gözetilmesini sağlayamaya çaba göstermeleri amacıyla tüm
halklar ve uluslar için bir ortak başarı ölçüsü olarak
bu İnsan Hakları Evrensel Bildirgesini ilan eder.
Madde 1
Tüm insanlar özgür; onur ve haklar bakımından eşit
doğar. Akıl ve vicdanla donatılmış olup birbirlerine
karşı bir kardeşlik anlayışıyla davranır.
Madde 2
Herkes; ırk, renk, cinsiyet, dil, din, siyasal ya da
başka bir görüş, ulusal ve toplumsal köken, doğuş ya da
benzeri başka bir statü gibi herhangi bir ayrım
gözetilmeksizin bu Bildirgede ileri sürülen tüm hak ve
özgürlüklere sahiptir.
Ayrıca ister bağımsız olsun, ister vesayet altında ya da
kendi kendini yönetmeyen bir ülke olsun, ister başka bir
egemenlik sınırlaması altında bulunsun, bir kimsenin
uyruğunda bulunduğu ülke ya da alanın siyasal, hukuksal
ya da uluslararası statüsüne dayanarak hiçbir ayrım
gözetilemez.
Madde 3
Herkesin yaşama ve kişi özgürlüğü ve güvenliğine hakkı
vardır.
Madde 4
Kimse, kölelik ya da kulluk altında tutulamaz; kölelik
ve köle ticareti her türüyle yasaktır.
Madde 5
Hiç kimseye işkence ya da zalimce, insanlık dışı ya da
onur kırıcı davranış ve ceza uygulanamaz.
Madde 6
Herkesin, nerede olursa olsun yasa önünde bir kişi
olarak tanınma hakkı vardır.
Madde 7
Herkes yasa önünde eşittir ve ayrım gözetilmeksizin yasa
tarafından eşit korunma hakkı vardır. Herkes, bu
Bildirgeye aykırı herhangi bir ayrımcılığa ve ayrım
kışkırtıcılığına karşı eşit korunma hakkına sahiptir.
Madde 8
Herkesin anayasa ya da yasayla tanınmış temel haklarını
çiğneyen eylemlere karşı yetkili ulusal mahkemeler
eliyle etkin bir yargı yoluna başvurma hakkı vardır.
Madde 9
Hiç kimse keyfi olarak yakalanamaz, tutuklanamaz ve
sürgün edilemez.
Madde 10
Herkesin, hak ve yükümlülükleri belirlenirken ve
kendisine herhangi bir suç yüklenirken tam bir eşitlikle
bağımsız ve yansız bir mahkeme tarafından hakça ve açık
bir yargılanmaya hakkı vardır.
Madde 11
1. Kendisine bir suç yüklenen herkesin, savunması için
gerekli olan tüm güvencelerin tanındığı bir açık
yargılanmayla yasaya göre suçluluğu kanıtlanana değin
suçsuz sayılma hakkı vardır.
2. Hiç kimse işlendiği sırada ulusal ya da uluslararası
hukuka göre bir suç oluşturmayan herhangi bir eylem ya
da kusurdan dolayı suçlu sayılamaz. Kimseye suçun
işlendiği sırada uygulanabilecek olan cezadan daha ağır
bir ceza verilemez.
Madde 12
Kimsenin özel yaşamı, ailesi, konutu ya da
haberleşmesine keyfi olarak karışılamaz, şeref ve adına
saldırılamaz. Herkesin, bu tür karışma ve saldırılara
karşı yasa tarafından korunma hakkı vardır.
Madde 13
1. Herkesin bir Devletin sınırları içinde yer değiştirme
ve oturma özgürlüğüne hakkı vardır.
2. Herkes, kendi ülkesi de dahil, herhangi bir ülkeden
ayrılma ve ülkesine dönme hakkına sahiptir.
Madde 14
1. Herkesin, zulüm altında başka ülkelere sığınma ve
sığınma olanaklarından yararlanma hakkı vardır.
2. Gerçekten siyasal nitelik taşımayan suçlardan ya da
Birleşmiş Milletlerin amaç ve ilkelerine aykırı
eylemlerden doğan kovuşturma durumunda bu haktan
yararlanılamaz.
Madde 15
1. Herkesin bir uyrukluğa hakkı vardır.
2. Kimse keyfi olarak uyrukluğundan yoksun bırakılamaz.
Kimsenin uyrukluğunu değiştirme hakkı yadsınamaz.
Madde 16
1. Evlenme çağındaki erkeklerle kadınların, ırk,
uyrukluk ya da din bakımından sınırlamalar yapılmaksızın
evlenmeye ve bir aile kurmaya hakkı vardır. Evlenirken,
evlilik sırasında ve evliliğin bozulmasına ilişkin
hakları eşittir.
2. Evlenme bağıtı, ancak istekli eşlerin özgür ve tam
oluruyla yapılır.
3. Aile, toplumun doğal ve temel birimidir ve toplum ve
Devlet tarafından korunur.
Madde 17
1. Herkesin, tek başına ya da başkalarıyla birlikte,
mülkiyet vardır.
2. Kimse keyfi olarak mülkiyetinden yoksun bırakılamaz.
Madde 18
Herkesin düşünce, vicdan ve din özgürlüğü vardır. Bu
hak, din inancını değiştirme özgürlüğünü ve din ya da
inancını, tek başına ya da topluca ve açık ya da özel
olarak öğretme, uygulama, tören ve ibadet yoluyla
açıklama özgürlüğünü içerir.
Madde 19
Herkesin görüş ve anlatım özgürlüğüne hakkı vardır. Bu
hak, karışmasız görüş edinme ve herhangi bir yoldan ve
hangi ülkede olursa olsun bilgi ve düşünceleri arama,
alma ve yayma özgürlüğünü içerir.
Madde 20
1. Herkes, barışçı bir şekilde toplanma ve dernek kurma
hakkına sahiptir.
2. Hiç kimse, bir derneğe girmeye zorlanamaz.
Madde 21
1. Herkes, doğrudan ya da özgürce seçilmiş temsilciler
aracılığıyla ülkenin yönetimine katılma hakkına
sahiptir.
2. Herkesin, ülkesinin kamu hizmetlerinden eşit olarak
yararlanma hakkı vardır.
3. Halkın iradesi, yönetim otoritesinin temelidir. Bu
irade, genel ve eşit, gizli ve özgür oya dayalı dönemsel
ve gerçek seçimlerle belirtilir.
Madde 22
Herkesin bir toplum üyesi olarak, toplumsal güvenliğe
hakkı vardır. Ulusal çaba ve uluslararası işbirliği
yoluyla ve her Devletin örgüt ve kaynaklarına göre
herkes onur ve kişiliğinin özgür gelişmesinin ayrılmaz
bir üyesi olarak ekonomik, toplumsal ve kültürel
haklarının gerçekleşmesi hakkına sahiptir.
Madde 23
1. Herkesin çalışma, işini özgürce seçme, adil ve
elverişli koşullarda çalışma ve işsizliğe karşı korunma
hakkı vardır.
2. Herkesin herhangi bir ayrım gözetilmeksizin eşit iş
için eşit ücrete hakkı vardır.
3. Herkesin kendisi ve ailesi için insan onuruna yaraşır
ve gereğinde başka toplumsal koruma yoluyla desteklenmiş
bir yaşam sağlayacak adil ve elverişli bir ücrete hakkı
vardır.
4. Herkesin çıkarını korumak için sendika kurma ya da
sendikaya üye olma hakkı vardır.
Madde 24
Herkesin, iş saatlerinin makul ölçüde sınırlandırılması
ve ücretli dö-nemsel tatiller dahil, dinlenme ve boş
zaman hakkı vardır.
Madde 25
1. Herkesin, kendisi ve ailesinin sağlık ve refahı için
beslenme, giyim, konut ve tıbbi bakım hakkı vardır.
Herkes; işsizlik, hastalık, sakatlık, dulluk, yaşlılık
ve kendi denetiminin dışındaki koşullardan doğan geçim
sıkıntısı durumunda güvenlik hakkına sahiptir.
2. Analar ve çocukların özel bakım ve yardım hakları
vardır. Tüm çocuklar, evlilik içi ya da dışı doğmuş
olmalarına bakılmaksızın, aynı toplumsal korumadan
yararlanır.
Madde 26
1. Herkes, eğitim hakkına sahiptir. Eğitim, en azından
ilk ve temel eğitim aşamasında parasızdır. İlköğretim
zorunludur. Teknik ve mesleksel eğitim herkese açıktır.
Yüksek öğrenim yeteneğe göre herkese eşit olarak
sağlanır.
2. Eğitim, insan kişiliğini tam geliştirmeye ve insan
haklarına ve temel özgürlüklere saygıyı güçlendirmeye
yöneliktir. Eğitim, tüm uluslar, ırklar ve dinsel
gruplar arasında anlayış, hoşgörü ve dostluğu özendirir
ve Birleşmiş Milletlerin, barışın korunması yolundaki
etkinliklerini daha da geliştirir.
3. Ana babalar, çocuklarına verilecek eğitimi seçmede
öncelikle hak sahibidir.
Madde 27
1. Herkes, toplumun kültürel yaşamına özgürce katılma ve
sanattan yararlanma ve bilimsel gelişmeye katılarak,
yararlarını paylaşma hakkına sahiptir.
2. Herkes, yaratıcısı olduğu bilim, yazın ve sanat
ürünlerinden doğan manevi ve maddi çıkarlarının
korunması hakkına sahiptir.
Madde 28
Herkes, bu Bildirgede öngörülen hak ve özgürlüklerin tam
olarak gerçekleşeceği bir toplumsal ve uluslararası
düzen hakkına sahiptir.
Madde 29
1. Herkesin, kişiliğinin özgürce ve tam gelişmesine
olanak veren topluma karşı ödevleri vardır.
2. Herkes, hak ve özgürlüklerini kullanırken, ancak
başkalarının hak ve özgürlüklerinin tanınması ve bunlara
saygı gösterilmesinin sağlanması ve demokratik bir
toplumda genel ahlak ve kamu düzeniyle genel refah
gereklerinin karşılanması amacıyla yasayla belirlenmiş
sınırlamalara bağlı olabilir.
3. Bu hak ve özgürlükler, hiçbir koşulda Birleşmiş
Milletler’in amaç ve ilkelerine aykırı olarak
kullanılamaz.
Madde 30
Bu Bildirgenin hiçbir hükmü, herhangi bir Devlet, grup
ya da burada ileri sürülen hak ve özgürlüklerden
herhangi birinin yokedilmesini amaçlayan herhangi bir
etkinlikte ve eylemde bulunma hakkını verir biçimde
yorumlanamaz.
|
